دیدگاه های فقهی معاصر از دکتر یوسف قرضاوی 2
احترام و گرامی داشت زن از نظر اسلام
پرسش
سنگین ترین و قساوت بارترین لحظه برای زن هنگامی است که مورد اهانت، تضعیف و تحقیر قرار گیرد، یا با درد و رنجی جسمانی و روانی درگیر شود و ببینی که اشک ها بر گونه هایش روان می گردد و یاور یا پناه گاهی برای خود نمی یابد غیر از دعا و زاری به سوی پروردگار جهان که شاید او را نجات دهد و محفوظ دارد و او را از این دردهای اهانت و خواری شفا دهد. متاسفانه چه در جامعه ما و چه در جوامع دیگر خانم هایی هستند که بدترین درد و رنج را از طرف جامعه و همسرانشان متحمل می شوند. مردان، زنانشان را سبّ و دشنام می دهند.
شماری از شکایات خانم هایی که هر روز اهانت و استهزای شوهران خود را تحمل می کنند، به دست ما رسیده است و یکی از آنان در نامه مفصلی اظهار داشته که شوهرم پیش فرزندانم به هر بهانه ای به من دشنام می دهد. خانم دیگری گفته است، از جناب عالی تقاضای علاج مشکل خود ار دارم؛ مشکل من این است که شوهرم آخر شب به منزل برمی گردد و پیوسته مرا مورد ضرب، فحش، دشنام و اهانت قرار می دهد و رکیک ترین الفاظ را نثار من می کند. موارد این چنینی بسیاری همین طور هر کدام جداگانه از برخورد ناشایست شوهرانشان می نالند.
به همین خاطر لازم و ضروری دانستم که ایم مشکل و معضل اجتماعی را به متخصصان و صاحب نظران عرضه نمایم. در ابتدا به بهترن منبع حلال مشکل –که همان نظریه دین حنیف اسلام است- روی آوردیم، زیرا عمل به دین یکی از روش های کنترل جامعه و احتمالا تنها وسیله ایجاد نظم و انضباط و حفظ جامعه است.(جمعی از خواهران)
پاسخ
الحمدلله و الصلاة والسلام علی رسول الله. هیچ دینی به اندازه اسلام نسبت به زن احترام و ارزش قایل نشده است. اسلام زن را به اعتبار این که انسان، دختر، همسر، مادر و یکی از اعضای تشکیل دهنده جامعه بشر است مورد احترام قرار می دهد.
اسلام با جامعه جاهلی به دلیل این که با زن برخورد اهانت آمیزی داشت –یعنی دختران را زنده به گور می کردند یا یا زن را همانند کالا و حیوان چهار پا به ارث می گذاشتند- سخت در نبرد و اعتراض بوده است.
ساختار حیات همسر داری
پژوهشگر در مطالعه قرآن کریم در می یابد که خداوند متعال حیات ازدواج و همسر داری را بر پایه های محکم آرامش، محبت و رحمت برپا داشته است.
و من آیاته أن خلق لکم من أنفسکم أزواجا لتسکنوا الیها و جعل بینکم مودة و رحمة انّ فی ذلک لآیات لقوم یتفکرون
(و از نشانه های او این که از خودتان همسرانی برای شما آفرید تا بدان ها آرام گیرید و میانتان دوستی و رحمت نهاد. آری در این نعمت برای مردمی که می اندیشند قطعا نشانه هایی است)
همان گونه که قرآن نوع رابطه میان دو همسر را با این بیان ابراز داشته است:
هنّ لباس لکم و هنّ لباس لکم
(آنان برای شما لباس هستند و شما برای آن ها لباس هستید)
به تمام آن مضامین و مفاهیمی که واژه «لباس» حاوی آن است و معانی پوشش، محافظ، گرمابخش، زینت دهنده شامل می شود اشاره دارد.
نیاز هر کدام از مرد و زن به دیگری یک نیاز فطری است؛ خداوند متعال آن ها را به نحوی آفریده که تبعیت از سنت خداوند می کند. در این جهان هستی تمام آفرینش قائم بر ازدواج است؛از اتم تا کهکشان:
و من کل شیء خلقنا زوجین لعلّکم تذکّرون
(و از هر چیزی دو گونه –یعنی نر و ماده- آفریدیم امید که شما عبرت بگیرید)
پس هنگامی که خداوند متعال آدم را آفرید و از روح خود در او دمید و در بهشت جای داد، او را تنها نگذاشت، بلکه از جنس او همسری آفرید تا در تنهایی با او الفت گیرد و وجودش را با آن کامل گرداند و خطاب الهی متوجه هر دوی آنان گشت:
یا آدم أسکن أنت و زوجک الجنة
(ای آدم تو و همسرت در این باغ سکونت گیرید)
اندیشه اسلام –همان گونه که اسلام توضیح می دهد- بر این است که نه مرد دشمن و رقیب مرد است و نه مرد دشمن و رقیب زن، بلکه هرکدام مکمل همدیگر و حیات هر کدام بدون دیگری تکمیل نخواهد شد.
چنین مفهومی از این آیه قرآنی استنباط می شود که می فرماید:
فاستجاب لهم ربّهم أنب لا أضیع عمل عامل منکم من ذکر أو آنثی بعضکم من بعض
(پس پروردگارشان دعای آن ها را اجابت کرد و فرمود: من عمل هیچ صاحب عملی را از شما را از مرد یا زن –که همه از یکدیگرند- تباه نمی کنم)
معنای «بعضکم من بعض» این است که زن از مرد و مرد از زن است و هیچ گونه دشمنی و تضادی میان آن ها نیست؛ بلکه آنا تکمیل کننده، یاور و پشتیبان یکدیگرند.
اسلام اهانت به زن را روا نمی دارد
از این رهگذر است که اسلام زندگی مشترک میان زن و مرد را پایه اهانت و بدرفتاری با زن –چه با گفتار و چه با کردار- قرار نداده است؛ بنابراین به هیچ عنوان روا نیست که زن در انظار فرزندانش مورد سبّ و شتم قرار گیرد. هنگامی که اسلام ، انسان را از سبّ حیوانات و جمادات باز می دارد چگونه اجازه می دهد که به انسان اهانت شود؟ و از آن بالاتر، سبّ همسری که کدبانوی خانه، شریک زندگی، مادر فرزندان و نزدیک ترین شخص نسبت به شوهرش است چگونه امکان دارد؟
پیامبر گرامی (صلی الله علیه و سلم) از این که زنی شترش را نفرین کرد به شدت ناراحت شد. دستور داد تا شتر را رها کند و دیگر کسی از آن استفاده ننماید؛ هنگامی که آن حضرت (صلی الله علیه و سلم) به دلیل سبّ و نفرین شتر، صاحبش را از بهره برداری شتر منع کرد، بنابراین حکم کسی که انسانی را سبّ و نفرین کند چگونه است؟
تنبیه بدنی همسر و حد و مرز آن در موارد جایز
بدترین حالت اهانت و تحقیر زن از جانب شوهر، ضرب و تنبیه بدنی است؛ زیرا زدن و تنبیه بدنی زن در هیچ شرایطی روا نیست، مگر هنگامی که ضرورت ایجاب کند و آن عبارت است از حالت نشوز و سرکشی و نافرمانی زن از شوهر خود در مورد حقوق زناشویی و همسر داری و این که زن خود را برتر و بالاتر از شوهر خود ببیند، که این حالتی استثنایی است و با روشی درست باید رفع شود.
روش تأدیبی موقت و مقطعی وجود دارد و قرآن به شیوه استثنایی هنگامی که شوهر از دیگر وسایل وعظ و ترک همبستری مأیوس ماند، آن را رخصت شمرده است؛ همان گونه که می فرماید:
و الاتی تخافون نشوزهن و اهجروهن فی المضاجع فإن أطنعکم فلا تبغوا علیهن سبیلا إن الله کان علیّا کبیرا
(و زنانی که از نافرمانی آنان بیم دارید –نخست- پندشان دهید و –بعد- در خوابگاه ها از ایشان دوری کنید و –اگر تاثیر نکرد- آنان را بزنید پس اگر شما را اطاعت کردند دیگر بر آن ها هیچ راهی برای سرزنش مجویید، که خدا والای بزرگ است)
در پایان آیه خداوند مردان را برای این که به زنانشان تعدّی و دست درازی می کنند تهدید می نماید که: خداوند متعال از آنان والاتر و بزرگ تر است. با وجود رخصت تنبیه بدنی در حالت ضروری، پیامبر (صلی الله علیه و سلم) می فرماید:
و لن یضرب خیارکم
(نیکان و بزرگان شما هیچ کاه اقدام به تنبیه بدنی نمی کنند)
بنابراین مردان نیک و وارسته زنانشان را نمی زنند، بلکه با آنان با لطف و محبت و نرمی رفتار می کنند و بهترین نمونه برای این مطلب پیامبر گرامی است، که می فرماید:
خیرکم خیرکم لأهله و أنا خیرکم لأهلی
(بهترین شما کسی است که برای اهل بیت خود بهتر است و من از همه شما برای اهل بیت خود بهترم)
در سیره پاک و صحیح رسول خدا (صلی الله علیه وسلم) وارد شده که آن حضرت نه تنها هرگز همسرش را نزده است، بلکه هیچ گاه دست روی خادم خود یا حیوانی بلند نکرده است!
تا حدی که اگر مردی زنش را مورد ضرب قرار می داد، متعجب و نگران می شد که این مردان صبح زنان خود را می زنند و سرشب با آنان همبستر می شوند؟!
اگر به طور اتفاقی مردی افسار صبر و طاقت از دستش خارج شد و هنگام خشم و غضب دستش را به سوی زنش دراز کرد و ایشان را تنبیه بدنی نمود، بر او لازم و ضروری است که بلافاصله در پی آشتی و گرفتن رضایت همسرش باشد. چنین رفتاری از صفات پسندیده نیک مردان است و باید بر هر خانواده مسلمان حکم فرما شود.
اما این که مردی زنش را در انظار فرزندانش مورد ضرب و شتم قرار دهد. چنین عملی شایسته هیچ مسلمانی – که آگاه به ابتدایی ترین مسایل دینی خود باشد و بداند که او قیّم و نسبت به زیردستانش مسولیت دارد- نیست و اشتباه دینی، اخلاقی و تربیتی است و پیامدی جز ضرر وزیان برای فرد، خانواده و جامعه در بر نخواهد داشت.
قبلا بیان شد که رسول گرامی (صلی الله علیه و سلم) شخصا فرموده اند که: «نیکان شما اقدام به ضرب نمی نمایند». معنی و مفهوم این عبارت این است که، کسانی که زنان خود را می زنند از زمره بدان و از اراذل مردم اند و چه کسی می پذیرد که از گروه آنان به شمار آید؟ از خداوند متعال خواهان توفیق هستیم. و الله اععلم و اعلی.
برچسب ها:
ضرب و شتم اهانت به زن شوهر احترام اسلام
