از دردي كه رنج مي بريم

تملق و چاپلوسي، وبايي ديگر

امروزه كه جوامع و خصوصا جامعه ايراني، كه گذر از سنت به مدرنيته را در پيش گرفته، سراسر به حرص و طمع مبدل شده است. سرعت تكنولوژي چنان زياد ست كه انسان ها حتي از استفاده آن عقب مي مانند. لوكس زيستي و راحت طلبي هم به حد زيادي در جامعه رواج پيدا كرده است! امروزه جنگ، جنگ چشم هاست. جنگ به رخ كشيدن هاي هم ديگر. چشم و هم چشمي ها، آرامش را از مردم گرفته است. توليد كنندگان كالاها ي لوكس، كشورهاي جهان سوم را بازار خوبي براي حراج توليدات خود يافته اند. و جهان سومي ها هم حريصانه غرق در مصرف گرايي اند و بس.

حال در اين گونه جوامع كه فعلا جامعه ماهم به آن مبتلاست حرص و ژست مصرف و لوكس گرائي چنان بالاست كه بنيان تمام تملق گوئي ها و رياكاري ها را سبب شده است.

سئوال اين جاست كه يك فرد در جامعه چگونه متملق و متظاهر ميشود: ثروتمندي را درنظر بگيريد كه انعام و كمك هاي او همواره نصيب نيازمندان مي شود. حال از هر طريق، چه زكات و يا غيره. نيازمند كه خود را در جامعه اي يافته كه همه به دنبال زندگي مدرنند، ناچار است به نحوي حداقل با اعيان نشينان جامعه نزديك شود و با چشم گفتن ها و آقا گفتن ها، بادي زير پوستين او بيندازد. مسلما هر انساني با تعريف و تمجيد موافق است او آهسته آهسته احساس غرور كاذب نموده و خود را منجي جامعه مي داند. رفته رفته و با تكرار اين گونه رفتارها از سوي افراد متعدد، آن ثروتمند به تملق شنوي عادت مي كند و از آن پس اگر كسي بسيار محترم و به طور منطقي خواسته خود را بيان كند به او اعتنائي نخواهد كرد! در نزد مسئولين هم تملق گوئي زياد است. برخي براي دستيابي به اهداف بلند پروازانه كه قطعا همچنين افرادي از عزت نفس برخوردار نمي باشند ـ به طور غير باورانه اي دست به ريا و تظاهر مي زنند. آن قدر تملق مي گويند تا شايد وي را ارتقا سازماني دهند و يا به مقامي بالاتر برسد. اين جاست كه شايسته سالاري جاي خود را به مدح و ثنا گوئي مي سپارد.

در ارتباط بين مسئولين و مراجعين هم طرح ديگري از ريا و تظاهر در حال نمايش است. مسلم است اگر ارباب رجوع، توصيفات مسئول را بيش از آن چه مستحق است بيان كند ممكن است آن مسئول از حالت طبيعي خود خارج و كاري خارج از حدود و ضوابط و موازات انجام دهد.

بايد به ياد داشته باشيم كه در كشوري زندگي مي كنيم كه سابقه ي ادبيات مدح و ثنا به درازاي تاريخ آن است. متاسفانه با گذشت قرن ها و هزاره ها، هنوز آثار آن موجود است. افراد براي خواسته هاي خود همواره صريح نيستند. مقدمه چيني ها طولاني است. وضع به گونه اي است كه به جوهره ي اصلي شخصيت افراد دست يافتن سهل نيست. همه خودشان نيستند، خود اصلي افراد امروزه پنهان شده است. در معاملات به سختي به هم اعتماد مي كنند. گمان مي رود جامعه به يك بيماري مبتلا است كه توانسته از همه دو شخصيت بسازد. امروز ريا و تظاهر به درون خانواده ها هم آمده است. علائق و عواطف بعضا رنگ واقعي خود را باخته اند. پدري مي گفت: فرزندم دانشجو است. موعد پرداخت شهريه اش كه فرا مي رسد سعي مي كند به من نزديك تر شود آن قدر خود را شيرين مي كند تا مبلغ مورد نياز خود را مي گيرد. او مي گفت اين رفتار را كه از فرزندم مي بينم، به عمق وجود ريا و تظاهر در جامعه مي رسم و چه شده است كه همه اين گونه شده ايم.

بايد پذيرفت كه در محيط اجتماعي ما، تملق و تظاهر به حد اعلاي خود رسيده است.

فكر مي كني زمان آن رسيده كه جامعه نياز به متخصصاني از قبيل روانشناسان اجتماعي دارد. البته فراوانند افرادي كه منطقشان، منطق زور است. يعني اگر با كسي آبشان در يك جوي نرفت با برخورد فيزيكي، با طرف تسويه حساب مي كنند. البته اين گروه هم منطقي براي خود دارد. ايشان معتقدند كه ما اهل ريا نيستيم و (به عبارتي) از زبان بازي متنفريم، لذا زير بار نمي رويم و حق خود را با زور مي گيريم! هر چند اين گونه رفتارها در شان انسان اجتماعي قرن 21 نيست، اما تظاهر و تملق درد ديگر اين قرن علي الخصوص جامعه ماست. دردي بدتر از زور گيري.

همان طور كه اشاره رفت اقتصاد ضعيف و در مقابل آن رشد فزاينده رفاه طلبي، تقابل غني و فقير و فاصله اين دو طبقه از هم؛ براي زورگيران خشونت؛ مجرمان سرقت، و براي افراد معمولي تظاهر و مدح و ثنا به ارمغان مي آورد. گفتار را با بيتي از لسان الغيب به پايان مي بريم:

باده نوشي كه درو روي و ريائي نبود

بهتر  از زهد فروشي است كه درو روي و رياست