نقش ایرانیان در گسترش اسلام
شاید تا به امروز در ذهن بسیاری از جوانان ایرانی این سوال تداعی شود که آیا ایرانیان با میل و رغبت اسلام را پذیرفته اند یا این که اسلام بر آن ها تحمیل شده است؟ متاسفانه بعد از ورود اسلام به ایران و شکست طرفداران نظام طبقاتی عصر ساسانی همواره تبلیغات سوء و غیر واقع بینانه علیه مسلمانان وجود داشته است. در قرون اخیر نیز برخی از روشنفکران با بزرگ نمایی برخی از روایات ضعیف تاریخی و نادیده گرفتن شرايط غالب جامعه ایران در زمان پذیرش اسلام، سعی در خدشه وارد نمودن به حقانیت اسلام و پذیرش آگاهانه این دین توسط مردم ایران دارند.
شاید تا کنون کمتر به این موضوع پرداخته شده است که اسلام حتی قبل از جنگ مسلمانان با امپراطوری ساسانی وارد ایران شده است. به طور کلی مسلمانان به سه طریق با اسلام آشنا شدند و آن را پذیرفتند:
1- در اواخر دوران حیات پیامبر (صلی الله علیه وسلم) و اوايل خلافت ابوبکر صدیق ایرانیانی که در يمن ساکن بودن به اسلام گرویدند. آن ها به دلیل این که به طور مستقیم زیر سلطه امپراطوری ساسانی قرار نداشتند با دعوت مسلمانان اسلام را به سادگی پذیرفتند. پیامبر (صلی الله علیه وسلم) «بازان» فرمانده ایرانی یمن را پس از اسلام آوردن در مقام خود ابقاء کرد و پس از او پسرش «شهر» و ابوبکر صدیق فیروز فارسی پسر شهر را حاکم یمن كرد. بعد از رحلت پیامبر (صلی الله علیه وسلم) به جز مردم مکه، مدینه و طائف، کلیه اعراب از اسلام برگشتند، اما مسلمانان ایرانی یمن در کنار خلیفه مسلمین ماندند و با اهل رده جنگیدند. «دکتر محمد حسین هیکل» از متفکرین جهان عرب با طرح این پرسش که: چگونه ابوبکر صدیق فارس را بر اعراب ترجیح داد؟ می نویسد: «اسلام جز تقوی فرقی میان عرب و عجم نمی گذارد. فرس (ایرانیان) یمن اولین کسانی بودند که به اسلام ایمان آوردند. در حالی که عرب این سرزمین بر ضد دین جدید قیام کردند و از میان آن ها اسود عنسی در زمان پیامبر (صلی الله علیه وسلم) ادعای نبوت کرد. اما بازان و شهر و فیروز و اطرافیانشان کسانی بودند که در این سرزمین ها شروع به تبلیغ اسلام کردند. آن ها بودند که متوسل به این حق شدند و در برابر دشمنان اسلام مقاومت کردند. آن ها بودند که وفاداری خود را نسبت به قدرت مدینه و خلیفه رسول خدا حفظ کردند، آن هم در زمانی که همه عرب از دین برگشته و آتش فتنه در سراسر جزیره العرب روشن شده بود. پس در این صورت جای تعجب نیست اگر ابوبکر با تمام قدرت فیروز فارسی را در یمن یاری کند.
2- در زمان پیامبر (صلی الله علیه وسلم) ایشان نامه هایی را به برخی از حکام نوشتند و از آن ها خواستند که به اسلام ایمان بیاورند حکام عمان از جمله کسانی بودند که به نامه پیامبر (صلی الله علیه وسلم) درخواست مثبت داده و به اسلام ایمان آوردند. آن ها نامه ای به حکام مناطق تحت پوشش خود نوشته و از آن ها خواستند که به دین اسلام بگروند. جزایر و مناطق جنوبی ایران در حاشیه خلیج فارس که در آن زمان تحت سلطه حکام عمان بودند و بدین طریق با دین اسلام آشنا شده و به آن گرویدند.
3- بعد از توسعه فتوحات اسلام در سرزمین شام و بخش های جنوبی عراق فعلی، به واسطه ارتباطات تجاری و تلاش وسیع دعوتگران مسلمان بسیاری از قبایل عرب و مردم کرد و ایران که در این سرزمین ساکن بودند به دین اسلام گرویدند و بدین طریق اسلام از مسیر عراق وارد ایران شد.
رشد سریع دین اسلام در میان مردم ایران یکی از انگیزه های اصلی جنگ امپراطوری ساسانی با مسلمانان بود. رستم فرخزاد برای این جنگ با تجهیزات و آمادگی کامل وارد شد اما این جنگی میان مردم ایران و مسلمانان نبود. بلکه در جنگ مسلمانان با امپراطوری ساسانی، مردم ایران هیچ مقاومتی نکردند بلكه با سپاه اسلام همكاري كردند و همین امر یکی از دلایل شکست نظامیان ساسانی در این جنگ بود. اما بعد از ورود اسلام به ایران، بخش اعظم ایرانیان با سرعت و بقیه در مراحل بعد اسلام را پذیرفتند. بعد از فتح ایران در زمان امویان و پس از فتح آندلس برای مدتی توسعه اسلام متوقف شد. با روی کار آمدن عباسیان اولین دولت های اسلامی – ایرانی در ایران شکل گرفت و طاهریان، سامانیان و صفاریان دولت های قدرتمندی بودند که هر یک در زمان خود به توسعه اسلام و فتح سرزمین های تازه پرداختند. به عبارت صریح تر، پس از ورود مسلمانان به ایران و توقف قدرت سیاسی اعراب در قرن سوم هجری این ایرانیان بودند که اسلام را توسعه دادند و بخش هایی از آسیا ي میانه و افغانستان فعلی توسط سلسله های ایرانی مسلمان فتح شد.
توسعه اسلام توسط ایرانیان منوط به دوران قدرت سیاسی آن ها نبود. ایرانیان بدون در دست داشتن قدرت سیاسی در چهار مرحله دیگر در توسعه اسلام نقش آفرینی کردند.
1- توسعه اسلام در هند و آسیای میانه و ماورای بخارا توسط عرفا و صوفیان ایرانی صورت گرفت به طوری که این افراد در مسلمان شدن مردم این سرزمین ها نقش قاطعي داشتند.
2- در مسلمان شدن مردم اندونزی و مالزی و آسیای جنوب شرقی، که این امر با همکاری گسترده تجار و بازرگانان ایران و عرب صورت گرفت.
3- در مسلمان شدن قبایل شرق آفریقا (زنگبار)، در این امر نيز مهاجران و تجار و دریانوردان ایرانی نقش مهمی داشتند.
4- در مسلمان شدن قوم وحشی مغول که خسارات فراوانی را به ایران و جهان اسلام وارد نمودند. اما مغول ها که در زمان خود بزرگترین امپراطوری جهان را از دریای شرق در چین تا اروپا تشکیل دادند طی یک قرن با تلاش های خاندان اصیل و فقهای ایرانی مسلمان شدند، به طوری که بازماندگان این قوم (تاتارها) امروزه مسلماناني هستند كه در چین و جنوب روسیه ساکن هستند.
تلاش ایرانیان در جهت توسعه اسلام طی قرن های متمادی خود دلیل محکمی بر اصالت این دین در میان ایرانیان و پذیرش اختیاری و آگاهانه آن است كه گذر زمان وضعف سياسي اعراب نه تنها سبب ارتداد و بازگشت ايرانيان از اسلام نشد بلكه رسالت توسعه اسلام را از اعراب به ايرانيان منتقل نمود.
برچسب ها:
نقش ایران در گسترش اسلام مسلمانان
